معرفي كتابخانه عمومي (وقفي) دكتر حصيبي اراك و بخش نابينايان اين كتابخانه
|
|
فصلنامه اطلاع رساني. دوره 19، شمارهء اول و دوم
پائيز و زمستان 1382
صفحه: 48-50
نوشته: صفر علي رنجبري، رضا تاجآبادي
مقدمه
امروزه كتابخانههاي عمومي در آموزشهاي رسمي و غير رسمي داراي اهميتاند و پاسخگويي به همه نيازهاي فرهنگي گروههاي سني مختلف و آموزشهاي بلند مدت مردم را به عهده دارند. كتابخانههاي عمومي با عرضه خدمات فرهنگي، آموزشي و علمي به همه گروههاي جامعه در سطح شهري و روستايي يكي از معيارهاي رفاه اجتماعي ملتها به شمار ميآيند، بطوريكه در تحليل معيارهاي رفاه اجتماعي وجود و ميزان توسعه كتابخانههاي عمومي در رديف مسكن، آموزش، اشتغال، بهداشت و درمان قرار ميگيرد و آنرا يكي از شاخصهاي توسعه يافتگي كشورها به حساب ميآورند. در عصر انفجار اطلاعات بنيان جوامع انساني با اطلاعات دريافتي قوام مييابد و اطلاعات با چنان سرعتي توليد ميشود كه براي هر رشته علمي اقيانوسي از اطلاعات فراهم ميآيد .
در چنين عصري هر فرد جامعه به نوعي به اطلاعات نيازمند است و كتابخانههاي عمومي مكاني مناسب براي دريافت اين اطلاعات است. دركتابخانههاي عمومي همه اطلاعات مورد نياز گروههاي اجتماعي به رايگان در دسترس همگان قرار ميگيرد و چنين مكاني بوجود نميآيد مگر با مشاركت و همكاري مردم. در كشور ما يكي از راههاي كمك به تأسيس چنين مكانهايي سنت وقف است و كتابخانه دكتر حصيبي يكي از نمونههاي بارز اين نوع كتابخانههاست كه جهت استفاده بهينه از آن, به صورت مختصر معرفي ميگردد:
اين كتابخانه در خرداد ماه 1381 در پارك آزادي شهر اراك افتتاح گرديد. اين كتابخانه با هزينه خانم دكتر حصيبي پزشك اراكي مقيم آمريكا زير نظر اداره ارشاد اسلامي استان مركزي بصورت وقفي ساخته شده است. كتابخانه داراي 1100 متر زير بنا ميباشد و بودجه اوليه در نظر گرفته شده براي ساختن كتابخانه حدود 200 ميليون تومان بوده است. اين كتابخانه در چهار طبقه بنا شده و با مجموعه منابع اين كتابخانه، داراي در حدود ده هزار جلد كتاب چاپي و خطي ميباشد كه اكثر كتب چاپي است.
طبقه زير زمين كتابخانه، مربوط به سرايداري است و در طبقه همكف سالن مطالعه برادران با سه سالن، نمازخانه و مجموعه كتب نابينايان مستقر ميباشد. در طبقه دوم بخش مخزن كتابخانه در دو سالن، كتب مرجع و سالن نشريات قرار دارد. و بالاخره در طبقه سوم سالن مطالعه خواهران، نمازخانه، مركز رايانه، مجموعه سيديها (شامل 450 عدد سيدي فيلم سينمايي و نرمافزارهاي آموزشي) ، و مجموعه كتب خطي با حدود 800 جلد واقع است. سيستم ردهبندي كتب، ردهبندي دهدهي ديويي ميباشد و مخزنها به صورت باز اداره ميشود. فهرستنويسي كتب هنوز صورت نگرفته است و نرمافزار موجود در كتابخانه براي سازماندهي كتب و امانت كتاب، سيستم نرمافزاري مديريت كتابداري ميباشد. اين كتابخانه از نوع درجه يك است.
كتابخانه داراي 400 نفر عضو است كه بيشترين تعداد اعضا را دانشآموزان پيشدانشگاهي تشكيل ميدهند. شرايط عضويت دركتابخانه عبارت است از : 1. داشتن يك قطعه عكس 2. پرداخت 10000 ريال حق عضويت براي يكسال 3. فتوكپي شناسنامه . مديريت و اداره اين مجموعه بر عهده اداره ارشاد اسلامي شهر اراك ميباشد و 6 نفر مسئول اداره اين كتابخانهاند. ساعت كار كتابخانه از 7:30 صبح لغايت 19:30 عصر ميباشد. در ايام كنكور، جمعهها نيز كتابخانه باز است. فعاليتهاي فوق برنامه اين كتابخانه، برگزاري كلاسهاي نقاشي، خطاطي، كامپيوتر و گلسازي براي اعضا و كليه مراجعين ميباشد.
بخش نابينايان
كتابخانه عمومي دكتر حصيبي اراك داراي يك بخش منحصر به فرد در بين ساير كتابخانه عمومي استان مركزي ميباشد.
از آنجا كه نابينايان همچون ساير اقشار جامعه طبق اصل برابري انسانها بايد از فرصتهاي برابر با ساير اقشار جامعه بهرهمند شوند و با توجه به اينكه تعداد نابينايان در جهان نزديك به 38 ميليون نفر تخمين زده است و شمار اين افراد در كشور ما حدود 160 هزار نفر ميباشد، و جمعيت نيمه نابينايان نيز حدود 700 تا 900 هزار نفر تخمين زده شده است1، مسئولين جامعه بايد براي اين افراد كه تعداد آنها در جامعه كم نميباشد، چارهاي بينديشيد. زيرا نابينايان اگر همچون ساير افراد از خدمات ويژه آموزش و پرورش بهرهمند شوند ميتوانند به دانشگاه راه يابند و در حوزههاي مختلف علمي، فرهنگي و هنري به فعاليت مشغول شوند.
در بسياري از موارد نابينايان با مشكلات زيادي مواجه هستند كه ناشي از عدم داشتن فرهنگ متناسب افراد جامعه با اين قشر از جامعه است و بيشتر اقشار جامعه و ارگانها بدليل ديد منفي كه نسبت به نابينايان دارند نسبت به استخدام و با همكاري با اين افراد سرباز ميزنند. حال براي از بين بردن اين تبعيضات اجتماعي عليه نابينايان بايد به اعتلاي سطح انديشه و فرهنگ و جامعه بپردازيم و اين امر با كمك رسانههاي ارتباط جمعي امكانپذير ميباشد.
از طرف ديگر با ارتقاي سطح دانش و فرهنگ نابينايان ميتوانيم اين قشر از افراد را بسيار تواناتر به مردم بشناسانيم كه آنها نيز بتوانند مانند ساير افراد جامعه در رشتههاي مختلف بشري فعاليت نمايند و براي جامعه خود باشند. يكي از راههاي ارتقاي سطح دانش نابينايان، استفاده اين عزيزان از كتابخانهها و مراكز اطلاعرساني ويژه است. در شهر اراك بعد از سالها كتابخانهاي به نابينايان اين شهر، اختصاص يافته است.
اين كتابخانه با منابعي در خور استفاده اين قشر در سال 1381 در فرهنگسراي آيينه اراك شروع به كار كرد و زير نظر اداره كل ارشاد اسلامي استان مركزي فعاليت ميكرد. در حال حاضر ساختمان كتابخانه به ساختمان كتابخانه دكتر حصيبي منتقل شده و يكي از قسمتهاي اصلي كتابخانه عمومي دكتر حصيبي ميباشد و زير نظر مديريت و كاركنان اين كتابخانه به ارائه خدمات به نابينايان ميپردازد. بودجه اوليه در نظر گرفته شده براي اين كتابخانه 15 ميليون تومان بوده است .
كتابخانه نابينايان ابتدا در فرهنگسراي آيينه اراك قرار داشت و سپس به محل ساختمان كتابخانه عمومي دكتر حصيبي منتقل شد و يكي از قسمتهاي اصلي اين كتابخانه به شمار ميرود. مساحت اين بخش كتابخانه حدود 100 متر مربع ميباشد و حدود 1000 عنوان كتاب به خط بريل را در خود جاي داده است . از ديگر منابع اين كتابخانه 400 حلقه نوار كاست با كيفيت عالي ميباشد كه اين نوارها بيشترين استفاده را در بين ساير منابع دارند. از ديگر امكانات موجود اين كتابخانه استفاده از رايانه برجسته نگار ويژه نابينايان ميباشد. در اين رايانه نرمافزاري موسوم به نرمافزار نويد كه داراي 100 جلد كتاب گويا ميباشد قرار دارد. از ديگر نرمافزارهاي نصب شده بر روي اين رايانه، برجسته نگار نرمافزار قرآن كريم ميباشد كه باصوت و معني است و قابليت تكرار را جهت حفظ آن براي نابينايان دارد.
همچنين در اين رايانه امكان نصب اينترنت و استفاده از كليه روزنامههاي كثيرالانتشار كشور براي افراد نابينا وجود دارد. اين كتابخانه بصورت شبكهاي با كتابخانه نابينايان رودكي تهران در ارتباط ميباشد. در حال حاضر بيشتر موضوعات كتب و منابع ديگر اين بخش ادبيات و علوم اجتماعي ميباشد و منابع آن از مجتمع عالي نابينايان رودكي تهران خريداري شده است. شيوه ردهبندي و سازماندهي منابع اين كتابخانه بصورت الفبايي عنوان ميباشد. البته اين شيوه براي استفاده از اين كتابخانه مناسب نيست و لذا اكثر نابينايان منابع مورد نياز خود را بصورت موضوعي تقاضا ميكنند. اين كتابخانه در حال حاضر داراي 12 نفر عضو ميباشد كه شامل دانشجويان و دانشآموزان استثنائي و دبيرستاني ميباشد. شرايط عضويت دركتابخانه عبارت است از : ا. يك قطعه عكس 2. ارائه 5000 ريال حق عضويت ساليانه 3. يك عدد فتوكپي شناسنامه. ساعت كار كتابخانه صبحها از ساعت 7:30 لغايت 19:30 عصر ميباشد. در حال حاضر كتابخانه با مشكل كمبود نيروي انساني متخصص مواجه است. اميد است در آينده نزديك اين كتابخانه با پشت سر گذاشتن مشكلات و همت مسئولين بتواند خدمات ارزندهاي به نابينايان اين شهر و استان مركزي ارائه دهد.
پينوشتها:
1- بشارتي، مينا . 1378 بررسي وضعيت كتابخانه و مراكز اطلاعرساني نابينايان و نيمهبينايان شهر تهران. مجله فصلنامه كتاب، دوره دهم. ش 40 . ص 75ـ78
این وبلاگ به جهت اطلاع رسانی فعالیت های رشته کتابداری و اطلاع رسانی راه اندازی شده است .